CONTENT WARNING

The contents of this blog and the language used herein are "mature" and suited only for non-idiot adults. Stay away if you do not wish to be offended. You've been warned !

Dec 18, 2007

ഹോമിയോപ്പതി-വിവാദങ്ങളില്‍ നഷ്ടപ്പെടുന്നത്‌ : കുറിഞ്ഞി ഓണ്‍ ലൈന്‍

ജോസഫ് ആന്റണി മാ‍ഷിന്റെ കുറിഞ്ഞി ഓണ്‍ലൈനില്‍ വന്ന ലേഖനം: ഹോമിയോപ്പതി-വിവാദങ്ങളില്‍ നഷ്ടപ്പെടുന്നത്‌
'കുറിഞ്ഞി ഓണ്‍ലൈനി'ല്‍ ഹോമിയോപ്പതിയെപ്പറ്റി രണ്ടുഭാഗങ്ങളായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലേഖനം ചര്‍ച്ച ചെയ്യാനും അതെക്കുറിച്ച്‌ പ്രതികരിക്കാനും സമയവും മനസും കണ്ടെത്തിയ എല്ലാവരോടും ഞാന്‍ കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ ഭാഗത്തു നിന്ന്‌ പ്രതികരണമുണ്ടായില്ല എന്നത്‌ ഒരു പോരായ്‌മയായി തോന്നാം. അതിനാല്‍, പ്രതികരിച്ച എല്ലാവരുടെയും വാക്കുകളും വാദഗതികളും അംഗീകരിച്ചു കൊണ്ട്‌....

ജോസഫ് മാഷിന്റെ ഈ പോസ്റ്റിലും വിവാദം കത്തിപടര്‍ന്നു. (അല്ല്ലെങ്കിലും ദൈവം, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയേക്കാള്‍ ശാസ്ത്രവിഷയങ്ങളാണല്ലോ ബ്ലോഗ് ലോകത്തില്‍ വിവാദമാകുക.)

ആ പോസ്റ്റില്‍ ഈയുള്ളവന്‍ ഇട്ട കമന്റ് :
(ഇതു പിന്നീട് കെ.പി.സുകുമാരന്‍സാറിന്റെ ബ്ലോഗില്‍ ഒരു പോസ്റ്റിനും, തുടര്‍ന്ന് കുറേ തര്‍ക്ക-വിതര്‍ക്കങ്ങള്‍ക്കും ഇടയായി)

ബാത് റൂം കവിതകളും, പൈങ്കിളി ഓര്‍മ്മക്കുറിപ്പുകളും അര്‍മ്മദിച്ചു നടക്കുന്ന മലയാളം ബ്ലോഗ് ലോകത്ത് കഴമ്പുള്ള കാര്യങ്ങള്‍ മാത്രം ചര്‍ച്ച ചെയ്യുന്ന ഒരു ഇടം കണ്ടതിന്റെ സന്തോഷം അതിരില്ലാത്തതാണ് : ആദ്യമേ അതിനു “കുറിഞ്ഞി” ക്കു നല്ല നമസ്കാരം.

ഒരു “അലോപ്പതി” ഡോക്റ്റര്‍ (ചരിത്രപരമായി ആ പേരു തന്നെ തെറ്റാണു) എന്നതിലുപരി ഒരു ശാസ്ത്ര വിദ്യാര്‍ഥി എന്ന നിലക്ക് ചില കാര്യങള്‍ ഇവിടെ ശ്രദ്ധയില്‍ കൊണ്ടുവരാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

1. ഹോമിയൊപ്പതിയുടെ ‘ശാസ്ത്രീയ’ അടിസ്ഥാനമായി പറയുന്ന ഒരു തിയറിയും നാം പഠിച്ചിട്ടുള്ള ഫിസിക്സോ കെമിസ്ട്ട്രിയോ ബയോളജിയോ സാധൂകരിക്കുന്നില്ല എന്നത് നൂറുകണക്കിനു പരീക്ഷണ നിരീക്ഷണങ്ങളിലായി ലോകമെമ്പാ‍ടും തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. ഹോമിയൊ പറയുന്ന തിയറികള്‍ ശരിയാണെങ്കില്‍ നമ്മുടെ ആധുനിക ശാസ്ത്രം അമ്പേ തെറ്റാണെന്നു വരും.
2 ഇന്നു ഹോമിയോക്കാര്‍ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന “വാട്ടര്‍ മെമ്മറി” (water memmory) അഥവാ “ജല സ്മ്യതി” സിദ്ധാന്തപ്രകാരം ആയിരമോ പതിനായിരമോ അതിലേറെയൊ മടങ്ങു നേര്‍പ്പിക്കുന്ന മരുന്നുകളുടെ ‘രോഗ ചികിത്സാശക്തി‘ അതു ലയിപ്പിക്കന്‍ ഉപയോഗിക്കുന്ന ജലത്തില്‍ അലിഞ്ഞുചേരുന്നത്രെ.ഇങ്ങനെ നേര്‍മ്മ കൂടിക്കൂടി വരുംതോറും ഒരു രാസ ലായനിയുടെ “ചികിത്സാ ശക്തി” വര്‍ദ്ധിക്കുകയാണെങ്കില്‍ നമ്മുടെ കിണറ്റിലെയോ പുഴകളിലെയോ വെള്ളം തൊടാന്‍ പോലും ഭയക്കേണ്ടുന്ന വിഷങ്ങളുടെ ഒരു സങ്കലനമായി മാറണമല്ലൊ..! കാരണം ഹോമിയൊയുടെ like cures like എന്ന തത്വപ്രകാരം രോഗമില്ലാ‍ത്തവര്‍ ഹോമിയോ മരുന്നു കഴിച്ചാല്‍ അവര്‍ക്കു രോഗം വരണം. നൂറ്റാണ്ടുകളായി പലതരം രാസവസ്തുക്കള്‍ ഒഴുകുന്ന, ലയിച്ചു ചേരുന്ന, ജലസ്രോതസ്സുകള്‍ അങ്ങനെയാകുമ്പോള്‍ ഭീകര “മരുന്നു”കളുടെയും സംഭരണികളാകുമല്ലൊ.
3. ശാസ്ത്രമെന്നാല്‍ കുറെ പഴയ ഗ്രന്ഥക്കെട്ടുകളില്‍ നിന്നും അന്ദ്ധമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്ന വിജ്ഞാന നുറുങ്ങുകള്‍ അല്ലെന്നു ജനസാമാന്യം ഇനിയെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കത്തതു കഷ്ടമാണ്. മോഡേണ്‍ സയന്‍സില്‍ ഒരു രോഗത്തെക്കുറിച്ചു പഠിക്കുമ്പോള്‍ അതിന്റെ പുറമ്പൂച്ചുകള്‍ മാത്രമല്ല അതിനെ അടിമുടി - മോളിക്യൂളുകളുടെയോ ആറ്റങ്ങളുടെയോ വരെ തലത്തില്‍ നാം ഇഴകീറി പഠിക്കുന്നുണ്ട്. ഓരോ മരുന്നും ഏതേതൊക്കെ അവയവങ്ങളില്‍ ചെന്നു ഏതൊക്കെ കണികകളിലും തന്മാത്രകളിലുമാണ് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് എന്നുവരെ നാം കണ്ടെത്തി രേഖപ്പെടുത്തി വയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഹ്യദയത്തിലെ ഒരു കുഞ്ഞുരക്തക്കുഴലില്‍ ചെന്ന് അതു വികസിപ്പിക്കാന്‍ വരെ ആധുനിക കെമിസ്ട്രിയുടെ സഹായത്തോടെ നമുക്ക് ഇന്നു കഴിയും. ഒരു മരുന്ന് ഉള്ളില്‍ച്ചെന്നാല്‍ അത് വയറ്റില്‍ നിന്നും അടുത്ത മണിക്കൂറില്‍ എവിടെ പോകും എന്നും അതിന്റെ അടുത്ത മണിക്കൂറില്‍ എവിടേക്കുപൊകുമെന്നും അതിന്റെ പ്രതികൂല ഫലങ്ങള്‍ (സൈഡ് ഇഫക്റ്റുകള്‍)എന്തൊക്കെയാണെന്നുമൊക്കെ ക്യത്യമായി രേഖപ്പെടുത്താതെ ഒരൊറ്റ് മരുന്നുപോലും അലോപ്പതിയില്‍ പുറത്തിറങ്ങില്ല. (അത് ശരിക്കു മനസ്സിലാക്കിയൊന്നുമല്ല നമ്മുടെ മിക്ക അലോപ്പതി ഡോക്റ്റര്‍മാരും മരുന്നെഴുതുന്നതു എന്നതു ദു:ഖകരമായ മറ്റൊരു സത്യം!) എന്നാല്‍ ഈ ഗഹനതകളൊന്നും മനസ്സിലാക്കതെ ആധുനിക ശാസ്ത്രം ഒരു കറക്കിക്കുത്തുകളിയാണെന്നൊക്കെ അടിച്ചു വിടുന്നതു വിവരക്കേടായിട്ടേ കാണാനാവൂ.
4.ഹോമിയോ മരുന്നുകളുടെ ശരീരത്തിലുള്ള ആക്ഷന്‍ ഹോമിയോകോളജില്‍ പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാര്‍ഥിയോടും ചോദിച്ചു നോക്കൂ - ഇമ്മാതിരി ഒരു മോളിക്ക്യുലാര്‍ വിശദാംശവും നിങ്ങള്‍ക്കു കിട്ടില്ല. പകരം കിട്ടുക “മയാസം” എന്നും “ഹ്യൂമര്‍” എന്നുമൊക്കെയുള്ള ഒരു തരം ഉരുണ്ടു കളിയേ മറുപടിയായിക്കിട്ടൂ. ഇന്ന മരുന്ന് ഇന്ന ഡോസില്‍ ഇന്ന സമയത്തു കൊടുക്കുമ്പോള്‍ ഇന്ന ഫലം കിട്ടും എന്നു മാത്രം ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് കൊടുക്കുന്നതു മരുന്നാവണമെന്നില്ല, രോഗം മാറുന്നത് അതു കൊടുത്തതു കൊണ്ടാവണമെന്നുമില്ല.
5.പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് പല “രോഗങ്ങളും” ഹോമിയൊ മാറ്റുന്നാത് ?അതറിയാന്‍ “പ്ലാസീബോ“ എന്ന “ഡമ്മി മരുന്നു” ശരിക്കും ശരീരത്തില്‍ ചെയ്യുന്നതെന്താണെന്നറിയണം.ഒരു യഥാര്‍ഥ വൈദ്യശാസ്ത്ര ഉദാഹരണം ലളിതമാക്കി പറഞ്ഞ് ഈ കുറിപ്പ് നിര്‍ത്തിയേക്കാം :200 നടുവേദനക്കാരായ രോഗികളെ എടുത്തു. 100 പേര്‍ക്കു ബ്രൂഫന്‍ എന്ന അലോപ്പതി വേദന സംഹാരി നല്‍കുന്നു. ബാക്കി 100 പേര്‍ക്കു വേദനസംഹാരി ഗുളികയാണെന്നും പറഞ്ഞ് ഗുളികരൂപത്തിലുള്ള ‘മരുന്നില്ലാമരുന്നും‘ (ഇതാണ് പ്ലാസീബോ) നല്‍കുന്നു. നിശ്ചിത സമയം കഴിഞ്ഞാല്‍ എത്രപേര്‍ക്കു വേദന മാറിയെന്നു കണക്കെടുക്കാം . ബ്രൂഫന്‍ നല്‍കിയ 100 പേരില്‍ 55 പേര്‍ക്കു വേദന മാറി (ഇതിനെ 55% ഇഫക്റ്റീവ് എന്നു പറയാം).എന്നാല്‍ പ്ലസീബോ എന്ന ‘മരുന്നില്ലാമരുന്നു‘ കിട്ടിയവരില്‍ 18 പേര്‍ക്ക് വേദന മാറി (18 % ഇഫക്റ്റീവ്). അതായതു മരുന്നില്ലാതെ തന്നെ, മരുന്നു കഴിച്ചുവെന്ന വിശ്വാസം കൊണ്ടു മാത്രം 100ല്‍ 18 പേര്‍ക്കു വേദന മാറി ! അപ്പോള്‍ ബ്രൂ‍ഫന്‍ എന്ന മരുന്നിന്റെ യ്ഥാര്‍ഥ ഇഫക്ടോ? അതു 55%ത്തില്‍ നിന്നും 18% കിഴിച്ചാല്‍ കിട്ടുന്ന സംഖ്യയാണ്. അതായത് 37%. ഇങ്ങനെ ഒരു ശാസ്ത്രീയ പഠനം കൊണ്ട് നാം ഒരു മരുന്നിന്റെ ശക്തി അളക്കുകയാണു ചെയ്തതെന്നു മനസ്സിലായില്ലേ..? നടു വേദനയുള്ള 100 പേര്‍ക്കു ബ്രൂഫന്‍ കൊടുത്താല്‍ 37 പേര്‍ക്ക് ബ്രൂഫന്റെ ശക്തി കൊണ്ടു മാത്രം വേദന മാറുമെന്നു അവസാനവാക്യം.

മരുന്നില്ലാതെ വേദന മാറിയവരുടെ കാര്യമോ ?

അവര്‍ക്കു എല്ലാക്കാലവും ഇങ്ങനെ പ്ലസീബോ കൊണ്ട് അസുഖം മാ‍റുകയില്ല. ചില സമയത്ത് ചിലര്‍ക്കു മാത്രം ഒട്ടും പ്രവചനീയമല്ലാതെ ആണ് പ്ലസീബോ ഇഫക്റ്റ് അനുഭവപ്പെടുക. ഒരേ അസുഖത്തിനു കുറേക്കാലം ഡമ്മി മരുന്നു കഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാല്‍ ക്രമേണ പ്ലസീബോ ഇഫക്റ്റിന്റെ ശക്തിയും കുറഞ്ഞു കുറഞ്ഞു ഇല്ലാതാകും...രോഗം പിടിച്ചാല്‍ കിട്ടാതാകുകയും ചെയ്യും. ആധുനിക ശാസ്ത്രം കണ്ടെത്തിയതനുസരിച്ചു പ്ലസീബോ ഇഫക്റ്റ് മനോബലത്താല്‍ ഉണ്ടാകുന്നതാണ് , രോഗത്തെ ജയിക്കാനാവും എന്ന വിശ്വാസത്തില്‍ നിന്നും ഉണ്ടാവുന്ന ഇഫക്റ്റ് - ചില മന്ത്രവാദപ്രയോഗങ്ങള്‍ കൊണ്ട് “ബാധ” ഇറങ്ങുന്നതും , ചെറിയ പനിയും മറ്റും ഹോമിയോ കൊണ്ട് മാറുന്നതും ഇതേ പ്ലസീബോ ഇഫക്റ്റിനാല്‍ തന്നെ.

ആ ഇഫക്റ്റ് സ്ഥിരമോ ക്യത്യമോ ഒന്നുമല്ലാത്തതിനാല്‍ അതിനെ മാത്രം വിശ്വസിച്ചു രോഗത്തെ ചികിത്സിക്കാതെ വിടുന്നതു ആപത്കരവും വിഡ്ഡിത്തവുമാണ്. ഇതു നന്നായി അറിയാവുന്നതു കൊണ്ടാണ് നമ്മുടെ വിഖ്യാത ഹൊമിയോ വീരന്മാര്‍ ഒരു പരിധിക്കപ്പുറം ഒരു രോഗവും വച്ചുകൊണ്ടിരിക്കാത്തതും. സ്വന്തം ബന്ദ്ധുക്കള്‍ക്കു വരുന്ന ന്യുമോണിയയോ പക്ഷാഘാതമോ, ഹാര്‍ട്ട് അറ്റാക്കോ ഒന്നും ഒറ്റ ഹോമിയൊ വൈദ്യനും ചികിത്സിക്കുകേല ... അതിനൊക്കെ ആന്റീബയോട്ടിക്കും ഹെപ്പാരിനും ബീറ്റാ ബ്ലോക്കറും തന്നെ വേണം ...!

പിന്‍ കുറിപ്പു: തിരുവനന്തപുരത്തെ പ്രശസ്തനായ ( ഈ ലേഖകന്റെ ബന്ധുവാണു ടിയാന്‍) ഹോമിയോ വൈദ്യനു നട്ടല്ലില്‍ ട്യൂബര്‍ക്കുലോസിസ് (ക്ഷയം) വന്നപ്പോള്‍ രായ്ക്കുരാമാനം “അലൊപ്പൊതി” യില്‍ കാണിച്ചു പഴുപ്പു സര്‍ജ്ജറി ചെയ്തു നീക്കിയതും പിന്നെ ക്ഷയരോഗത്തിനുള്ള ശക്തിയേറിയ അലോപ്പതി മരുന്നുകള്‍ കഴിച്ചു സുഖപ്പെട്ടതും, രോഗശയ്യയിലായിരുന്ന കാലമത്രയും ടിയാന്‍ ബന്ധുക്കളെപ്പൊലും കാണാതെ ഒളിച്ചു താമസിച്ച കഥയും കൂടി കേട്ടിട്ട് പോകൂ വായനക്കാരാ... :)

പ്രസ്തുത കമന്റ് പിന്നീട് സ്വന്തം ബ്ലോഗുണ്ടായപ്പോള്‍ തെളിവധിഷ്ഠിത വൈദ്യം എന്നൊരു പോസ്റ്റായി വളര്‍ന്നതു ഇവിടെ

No comments:

Post a Comment

Comments to posts older than 30 days will be moderated for spam.

There was an error in this gadget

Topics | Tags

“ഊത്ത് “ ഫോര്‍ ഈക്വാളിറ്റി (1) Art of Living (1) Biennale (1) British Library (1) cartoon (1) Kerala LAC Election 2011 (1) Life of Pi (1) Matrix the movie (1) Papez-limbus-circuit (1) saraswati (1) Tao of Physics (1) Writing Britain (1) അതിരാത്രം (1) അദ്വൈതവും ക്വാണ്ടം ഫിസിക്സും (1) അപാര്‍തൈഡ് (1) അമൃതാനന്ദമയി (1) അശ്വമേധം (1) ആണത്ത നിര്‍വചനങ്ങള്‍ (1) ആത്മാവ് (3) ആത്മീയത (4) ആമവാതം (1) ആയുര്‍വേദം (5) ആയുര്‍വേദ തത്വങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയത (2) ആരോഗ്യ മേഖല (9) ആര്യന്മാര്‍ (1) ഇസ്രയേല്‍ (1) ഉണ്ടച്ചുരുട്ട് (3) ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം (2) ഋഗ്വേദം (1) എം.എഫ് ഹുസൈന്‍ (1) എതിരവന്‍ (1) എൻഡോസൾഫാൻ (1) എന്തരോ (4) എളമരം കരീം (1) ഏ. അയ്യപ്പൻ (1) ഐ.എസ്.ആര്‍.ഓ (2) ഒറ്റമൂലി ചികിത്സ (3) ഓർമ്മ (1) കണ്ണുകള്‍ (1) കമലാസുരയ്യ (1) കല (2) കാളിയംബി (1) കുഴൂര്‍ (1) കൃഷ്ണന്‍ (1) കൃഷ്ണന്‍ നായര്‍ (1) കേരള നിയമസഭാ ഇലക്ഷൻ 2011 (1) ക്ലോണിംഗ് (1) ക്വംകാംബ (1) ഖുര്‍ ആനിലെ സയന്‍സ് (2) ഗീത (1) ഗോപാലകൃഷ്ണന്‍ (2) ചരിത്രം (1) ചര്‍ച്ച (1) ജനിതകം (1) ജീര്‍ണലിസം (1) ജോധ-അക്ബര്‍ (1) ടാറ്റയുടെ കാര്‍ (1) ടിബറ്റ് (1) ഡാര്‍വിന്‍ (1) ഡി.പി.ഇ.പി പാഠ്യപദ്ധതി (2) തത്വചിന്ത (1) തീട്ടം (3) തെരഞ്ഞെടുപ്പുരാഷ്ട്രീയം (3) തേന്‍ ചുമയ്ക്ക് (1) ദേവസേന (1) ദൈവത്തെ തേടുന്ന ലോജിക് (2) ദൈവവിശ്വാസം (5) നരവംശ ശാസ്ത്രം (2) നിരീശ്വരത്വം (2) നോബൽ സമ്മാനം 2010 (1) ന്യായാസനം (1) പരിണാമം (1) പരിണാമസിദ്ധാന്തം (2) പര്‍ദ്ദ (1) പാഞ്ഞാള്‍ അതിരാത്രം (2) പാഠപുസ്തക വിവാദം (1) പാപിലോമാ വൈറസ് (1) പാരമ്പര്യം (1) പാരമ്പര്യ വാദം (3) പിന്നോക്ക ജനത (1) പുരാണങ്ങളിലെ സയന്‍സ് (1) പൈങ്കിളിവിപ്ലവം (1) പൈതൃക അറിവുകള്‍ (1) പൈതൃക ഉഡായിപ്പ് (2) പൈതൃക ജാഡ (1) പ്രണയം (1) പ്രതിഭ (1) പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ് (1) പ്രപഞ്ചം (3) പ്രപഞ്ചവികാസം (2) പ്രൈമറി സ്കൂള്‍ വിദ്യാഭ്യാസം (1) പ്ലസീബോ (1) ഫലസ്തീന്‍ (1) ഫാഷിസം (1) ബൂലോകകവിത (1) ഭക്തിക്കച്ചവടം (1) ഭാരതീയ ശാസ്ത്രപാരമ്പര്യം (3) ഭാഷയിലെ ശ്ലീലാശ്ലീലങ്ങള്‍ (1) ഭാസില്‍ രമിക്കുന്നത് (1) ഭൌതിക ശാസ്ത്രം (1) ഭ്രൂണ രഹിത ഭ്രൂണ കോശം (1) ഭ്രൂണശാസ്ത്രം (1) മതം കൊണപ്പിക്കല്‍ (2) മതേതരത്വം (1) മനസ്സിലായില്ല എന്ന നിഷേധ വാക്യം (1) മനസ്സ് (3) മരുന്നു ഗവേഷണം (4) മരുന്ന് ഗവേഷണം (1) മലയാളിയുടെ ആഹാര ശീലം (1) മാതൃഭൂമി (1) മാധ്യമങ്ങളിലെ പിഴവുകള്‍ (1) മിഡില്‍ ക്ലാസ് സ്നോബറി (1) മൃഗബലി (1) മെഡിക്കല്‍ വിദ്യാഭ്യാസം (1) യുക്തിവാദം (2) രാഷ്ട്രീയം (4) ലൈംഗികത (1) വനിതാസം‌വരണ ബില്‍ (1) വര്‍ഗ്ഗീയത (2) വംശീയവിവേചനം (1) വസൂരിയുടെ ഇന്ത്യന്‍ ചരിത്രം (1) വേദാന്തം (5) വൈയക്തികം (1) വ്യവസായ വകുപ്പ് 2006-11 (1) ശാസ്ത്ര തെറ്റിദ്ധാരണകള്‍ (9) ശാസ്ത്രീയത (1) സംഘപരിവാരം (1) സരസ്വതി (1) സംവരണം (1) സംവരണ ചര്‍ച്ച (2) സംവരണവിരുദ്ധത (2) സാനിട്ടറി നാപ്കിന്‍ (1) സാമ്രാജ്യത്വം (1) സായിബാബ (1) സാരംഗി (1) സാഹിത്യം (1) സാഹിത്യനിരൂപണം (1) സാഹിത്യവാ‍രഫലം (1) സാഹിത്യവിമര്‍ശം (1) സി.ആര്‍ . നീലകണ്ഠന്‍ (1) സിനിമ (5) സിനിമയിലെ വേദാന്തം (1) സൈക്കിയാട്രി (1) സ്ഥലമെഴുത്ത് (1) സ്മാട്ട് സിറ്റി (1) സ്വാര്‍ത്ഥികളായ ജീനുക്കള്‍ (1) ഹോക്കിംഗ് (1) ഹോമിയോപ്പതി (4)